Proxecto PID2022-137170OB-I00

Como distingue un LLM os sentidos de libro?

Polisemia regular, alternancia artefacto–información e anotación semántica automática nas catro linguas do proxecto ESMAS-ES+. O Itinerario de rutas como guía ontolóxica para modelos de lingua.

Pustejovsky 1995 Claude 4
←
libro
→
Artefacto
«Deixei o libro enriba da mesa»
Información
«O libro trata sobre historia»
01 · Polisemia regular

A alternancia artefacto–información

A mesma palabra designa simultaneamente o soporte físico e o contido intelectual. Pustejovsky (1995) explica esta alternancia pola estrutura de qualia: cada quale activa unha lectura diferente segundo o predicado da oración. O Itinerario ESMAS-ES+ formaliza esta distinción en dúas rutas ontolóxicas independentes.

📦 Obxecto · Mundo Material
Material → Obxecto → Comunicación → Texto → Publicado
libro, periódico, revista, artículo, ensayo, novela
«Deixei o libro enriba da mesa»
«Colleu o libro da estantería»
«O libro pesa moito»
⇄
💡 Información · Mundo Intelectual
Intelectual → Contido → Texto → Publicado
volumen, edición, libro, revista, periódico, artículo
«O libro trata sobre a memoria histórica»
«O libro analiza o cambio climático»
«O libro é fascinante»
Estrutura de qualia · Pustejovsky 1995
Quale Formal
obxecto físico, con páxinas, encadernado
Quale Constitutivo
papel, tinta, tapa
→ activa OBXECTO
Quale Télico
para ser lido, informar
→ activa INFORMACIÓN
Quale Axentivo
resultado de escribir / publicar
As catro linguas do proxecto
02 · Desambiguación

O pipeline de anotación

O modelo non memoriza sentidos: detecta cal dos qualia é compatible co predicado da oración. O Itinerario ESMAS-ES+ entra directamente no prompt de sistema como guía ontolóxica. Clica en cada paso.

01
📝
Oración de entrada
›
02
🗺️
Itinerario no prompt
›
03
🔍
Análise do predicado
›
04
🧠
Decisión guiada
›
05
🏷️
Etiqueta + ruta
Oración de entrada
O modelo recibe unha oración en calquera das catro linguas (GL, ES, FR, DE) coa palabra albo identificada: libro / livre / Buch. O contexto sintáctico —predicado principal, argumentos, adxuntos— é o único material de traballo para a desambiguación.
// SYSTEM PROMPT — anotador semántico ESMAS-ES+ TAREFA: Identificar o sentido de «libro/livre/Buch» nunha oración segundo as rutas do Itinerario ESMAS-ES+. RUTAS DISPOÑIBLES (só dúas): [A] Material → Obxecto → Comunicación → Texto → Publicado → Actívase con predicados locativos, de manipulación física, de existencia ou propiedade material (estar, pesar, coller, deixar, caer, romper, comprar…) → Quale constitutivo activado [B] Intelectual → Contido → Texto → Publicado → Actívase con predicados proposicionais, de tema, valorativos ou epistémicos (tratar de, falar de, resumir, ser interesante, gustar…) → Quale télico activado SAÍDA (JSON estrito): { "ruta": "A" | "B", "clase": "ARTEFACTO" | "INFORMACIÓN", "predicado_clave": "...", "quale_activado": "constitutivo" | "télico", "confianza": 0.0–1.0, "razoamento": "..." }
Aspecto Sen itinerario Con Itinerario ESMAS-ES+
Taxonomía de clasesAberta / inconsistenteFixada: rutas ontolóxicas xerárquicas
ReplicabilidadeDepende do modelo e do promptControlada pola ruta ontolóxica
MultilingüismoInstrucións por linguaMesma ruta para GL / ES / FR / DE
Alternancia artefacto–infoO modelo decide librementeGuiada pola estrutura de qualia
Validación humanaSen estándar de referenciaGold standard ancorado no itinerario